Wanneer bomen planten? Kies het juiste seizoen en plantgoed

Een boom uitzoeken is één ding; bepalen wanneer hij de grond in kan, hangt ook af van zijn wortels. Een boom met kale wortel kan niet op dezelfde manier worden behandeld als een exemplaar in een pot of met een kluit. In Nederland is de rustperiode meestal het beste uitgangspunt: de boom verliest zijn blad en groeit tijdelijk nauwelijks, terwijl de bodem nog bewerkbaar is. Hieronder lees je hoe je het plantmoment kiest, waar je op let bij het plantgoed en hoe je de boom zo plant dat de wortelhals niet onder de grond verdwijnt.

Wanneer is de beste tijd om bomen te planten?

Voor veel loofbomen is de rustperiode het aangewezen moment: nadat het blad is gevallen en voordat de knoppen in het voorjaar uitlopen. In Nederland valt dat doorgaans in de herfst en winter. November is dus vaak een geschikte plantmaand, maar niet automatisch op elke dag: plant niet in bevroren grond, bij sneeuw of wanneer water in het plantgat blijft staan. De vereniging Velt noemt de rustperiode als planttijd en wijst november aan als gunstige periode in haar aanplanttips voor bomen en struiken.

Als algemene richtlijn adviseert de Britse Royal Horticultural Society bomen en struiken tussen oktober en april te planten. Dat is geen vaste Nederlandse kalenderregel voor elke soort of standplaats, maar onderstreept dat de koele maanden doorgaans passen bij aanplant. De RHS raadt ook af om te planten in bevroren of drassige grond, omdat zulke omstandigheden het werk en de vestiging bemoeilijken. Kijk dus eerst naar de bodem en de staat van de boom, niet alleen naar de maand.

Welke invloed heeft de manier van leveren?

Vraag bij aankoop of de boom met kale wortel, met kluit of in een container wordt geleverd. Dat verschil bepaalt zowel de beschikbare plantperiode als hoe zorgvuldig je de wortels moet behandelen.

Een boom met kale wortel is gerooid zonder aarde rond de wortels. Deze bomen worden doorgaans verkocht wanneer ze in rust zijn. Plant ze zo snel mogelijk: de wortels mogen niet uitdrogen door zon of wind. Kun je niet meteen aan de slag, dek ze dan tijdelijk af of kuil de boom in. De Ecopedia-handleiding voor het aanplanten van bomen beschrijft kale-wortelbomen als materiaal voor de winterrust en containerbomen als een ruimere optie, mits ze voldoende water krijgen.

Bij een boom met kluit zit aarde om de wortels, vaak met een omhulsel. Kluitbomen worden meestal in de herfst en winter geplant; ga zorgvuldig met de kluit om, zodat die tijdens het verplaatsen niet uit elkaar valt. Verwijder verpakkingsmateriaal dat niet kan vergaan en maak touw of draad rond de stam los. Een boom in een container heeft zijn wortels in potgrond. Die kun je in beginsel op meer momenten planten, maar in de zomer moet je extra letten op uitdroging. De RHS noemt voor containerplanten aanplant buiten de traditionele rustperiode mogelijk, maar merkt op dat ze in lente en zomer vaker water nodig hebben.

Welke omstandigheden zijn belangrijker dan de kalender?

Controleer eerst of je met een spade in de bodem kunt werken. Is de grond hard bevroren, langdurig nat of staat er water in het plantgat, stel de klus dan uit. Een natte kluit of wortelstelsel in een slecht doorlatend gat is geen reden om toch door te gaan. Kijk ook naar de soort: groenblijvende bomen en bomen die gevoelig zijn voor kou kunnen andere voorkeuren hebben dan een gangbare bladverliezende boom. Volg daarom de soortinformatie van de kweker wanneer die afwijkt van de algemene richtlijn.

Denk vóór het planten na over de uiteindelijke grootte van de boom, de beschikbare ruimte en de bodem op de standplaats. Een plek die nu vrij lijkt, kan later te klein blijken voor kroon en wortels. Bij het kiezen van bomen voor je tuin is het verstandig ze af te stemmen op de rest van je siertuin met passende planten. Wie ook vaste planten rond de boom wil zetten, kan daarbij rekening houden met winterhardheid en de uiteindelijke standplaats van winterharde planten kiezen.

Hoe plant je de boom zonder de wortelhals te begraven?

1. Maak de bodem rond de plantplek los en graaf een gat dat ruimte biedt aan de wortels of kluit. De RHS adviseert een plantgat dat niet dieper is dan de wortels en bij voorkeur minstens drie keer zo breed is als het wortelstelsel. De breedte helpt om de omliggende grond los te maken; voorkom dat je de boom daardoor dieper zet.
2. Bij kale wortel: spreid de wortels uit en knik ze niet om ze in een te klein gat te laten passen. Bij een containerboom: haal de pot weg en controleer of wortels dicht om de kluit draaien. Maak sterk rondgroeiende wortels voorzichtig los.
3. Zet de boom rechtop en controleer de wortelhals: dat is de overgang tussen stam en de eerste wortels. Die hoort na het planten op, of ongeveer ter hoogte van, het maaiveld te zitten. De RHS waarschuwt dat te diep planten de luchttoevoer naar de wortels belemmert. De Velt-aanwijzingen adviseren de wortelhals niet te bedekken; houd er ook rekening mee dat losse grond na het aanvullen nog kan zakken.
4. Vul het gat aan met de uitgegraven grond en werk die voorzichtig tussen de wortels. Druk de grond licht aan, maar stamp hem niet hard vast. Geef na het planten water om de grond rond de wortels te laten aansluiten. Gebruik geen vast waterrecept: de behoefte hangt af van bodem, boom, seizoen en regen. Controleer daarom geregeld of de kluit of wortelzone niet uitdroogt en voorkom dat de plek langdurig onder water staat.

Waaraan zie je of het plantwerk klopt?

Controleer na het aanvullen of de boom recht staat en de wortelhals zichtbaar is. De stamvoet mag niet onder een hoop aarde verdwijnen. Let ook op kuilen waarin regenwater blijft staan en op wortels die nog boven de grond uitsteken. Als de boom na het planten scheef staat, corrigeer dat terwijl de aarde nog los is.

Houd de bodem rond de boom in de gaten, vooral tijdens droge perioden en na aanplant buiten de herfst. Geef water wanneer de wortelzone uitdroogt, maar pas de hoeveelheid aan de omstandigheden aan. Een boom met kale wortel die vóór het planten is uitgedroogd, of een kluit die bij warm weer uitdroogt, kan moeilijk aanslaan. Het juiste plantmoment helpt, maar een passende standplaats, zorgvuldige plantdiepte en controle van het vocht blijven minstens zo belangrijk.

Kies het plantmoment op basis van de toestand van de boom, de bodem en het weer.